Dla większości z nas 11 września 2001 roku to obrazy z telewizji. Dla Jana Szumańskiego to koszmar, który ma konkretny, słodkawy zapach. Polski inżynier, który przez miesiące kierował odgruzowywaniem World Trade Center, opowiedział o piekle, jakiego nie pokazały kamery. Jego historia to opowieść o traumie, której symbolem stał się przerażający odór śmierci.
"Kazałem ludziom uciekać". Polski inżynier wbiegł tam, skąd wszyscy uciekali
Tamten dzień dla Jana Szumańskiego zaczął się jak każdy inny – jechał na budowę w Nowym Jorku. Chwilę później świat, który znał, dosłownie stanął w płomieniach. Zanim ktokolwiek zrozumiał, że to zamach, polski inżynier patrzył na dymiącą wieżę WTC i wiedział, że musi działać. Jego pierwszy odruch? Ratować swoich pracowników.
Jedna z wież dymiła się i paliła. Zrozumiałem, że wydarzyło się coś poważnego. Nie wiedzieliśmy, co się stało, ale kazałem brygadziście brać ludzi i uciekać nad rzekę.
– wspominał Jan Szumański w rozmowie z Fakt.pl.
Podczas gdy spanikowany tłum uciekał z Manhattanu, on sam rzucił się w sam środek chaosu. To, co zobaczył, na zawsze zmieniło jego życie i stało się początkiem wielomiesięcznej, wyczerpującej pracy na zgliszczach Ameryki.
"Ten zapach został ze mną do dzisiaj". Makabryczne wspomnienie z Ground Zero
Przez kolejne miesiące ekipa Jana Szumańskiego pracowała w piekle znanym jako Ground Zero. Z całego ogromu zniszczeń, pyłu i ludzkiej tragedii to jednak nie obrazy, a zapach wrył się w jego pamięć najgłębiej. To nie była zwykła spalenizna. To był wszechobecny, słodkawy odór, mieszanka palących się tworzyw, topionego metalu i czegoś, czego umysł nie chciał przyjąć do wiadomości.
Zapach pamiętam bardzo dobrze. Słodki, pomieszany z dymami zapach śmierci został ze mną do dzisiaj. W czasie pracy w tych ruinach wyłączenie części naszego umysłu, było jedyną możliwością przetrwania. Trzeba było przyjąć, że te wszystkie sceny, które oglądamy, są naturalne. Pozbawiliśmy się pewnych uczuć i odruchów. Na chwilę wręcz przestawaliśmy być ludźmi
Ten koszmar, którego nie dało się zmyć ani zignorować, stał się dla niego najtrwalszym symbolem traumy po 11 września 2001 roku.
"Na chwilę przestawaliśmy być ludźmi". Tak wyglądała walka o przetrwanie w ruinach
Praca na zgliszczach była walką nie tylko z tonami betonu i stali, ale też z gasnącą nadzieją. Początkowo wszyscy wierzyli, że pod gruzami znajdą ocalałych. Ta myśl dawała im siłę do nadludzkiego wysiłku w pierwszych dniach po zamachach 11 września.
My, pracujący przy odgruzowywaniu, mimo wszystko mieliśmy nadzieję, że ci ludzie mogli przeżyć dłużej, znaleźć miejsce, gdzie przetrwała woda, żywność
Rzeczywistość okazała się jednak brutalna. Aby przetrwać psychicznie w otoczeniu śmierci, ratownicy musieli sięgnąć po ostateczny mechanizm obronny – wyłączyć emocje. To odczłowieczenie było jedyną drogą, by każdego dnia wracać do pracy i nie zwariować.
