Spotkanie z księdzem w urzędzie czy sklepie to dla wielu osób światopoglądowe pole minowe. Jeśli wydaje Ci się, że zwrot "proszę pana" jest neutralny, jesteś w błędzie – to towarzyski wyrok. Eksperci nie pozostawiają złudzeń: savoir-vivre nie pyta o to, czy chodzisz do kościoła, a językowa gafa może słono kosztować Twój wizerunek.
Ekspertka nie ma litości. "Proszę pana" to policzek?
Tytułowanie duchownych niezależnie od ich kościoła to idealna okazja do gafy, zwłaszcza w mniej oficjalnych sytuacjach. Werdykt w tej sprawie wydała dr hab. Katarzyna Kłosińska, wykładowczyni UW i przewodnicząca Rady Języka Polskiego. Jej opinia nie spodoba się osobom, które za wszelką cenę chcą podkreślić swój dystans do Kościoła.
Według ekspertki, świecka forma "proszę pana" wcale nie jest oznaką neutralności. To jasny komunikat o braku szacunku.
Do księdza zwyczajowo zwracamy się "proszę księdza" i na użycie tej formy nie ma wpływu wyznanie (lub bezwyznaniowość) osoby mówiącej. Tytułowanie księdza panem uchodzi za niegrzeczne i może być odebrane jako sygnał, iż nie uznaje się statusu danego mężczyzny jako osoby duchownej.
Użycie zwrotu "proszę pana" jest więc w świetle etykiety negowaniem roli społecznej rozmówcy. To tak, jakbyśmy do umundurowanego policjanta mówili ostentacyjnie "proszę pana", ignorując jego funkcję.
Czytaj także: Tego absolutnie nie rób podczas kolędy. Jedno zachowanie to "wyraz najwyższej pogardy"
Savoir-vivre to nie cyrograf. Co z ateistami?
Wielu internautów burzy się przeciwko stosowaniu tytułów kościelnych, jeśli sami są niewierzący. Warto jednak pamiętać, że etykieta to nie cyrograf, który zmusza Cię do wyznawania wiary. To raczej zestaw narzędzi ułatwiających życie społeczne.
Czy mówiąc do chirurga "panie doktorze", podpisujesz zgodę na operację? Nie. Tak samo zwrot "proszę księdza" nie czyni Cię praktykującym katolikiem. To po prostu uznanie funkcji społecznej rozmówcy. Należy postawić grubą kreskę między kulturą a religią: "Szczęść Boże" to deklaracja wiary, ale "proszę księdza" to wymóg dobrego wychowania.
Hierarchia ma znaczenie. Ściąga, by nie spłonąć ze wstydu
Schody zaczynają się, gdy trafisz na kogoś wyżej w hierarchii niż wikariusz czy proboszcz. Zwykłe "proszę księdza" może zostać odebrane jako faux-pas przy dostojnikach kościelnych. Oto szybka ściąga, która uratuje Cię przed towarzyskim samobójstwem podczas oficjalnych uroczystości:
- Biskup/Arcybiskup – oficjalnie zawsze Wasza Ekscelencja.
- Kardynał – tutaj poprzeczka idzie wyżej: Wasza Eminencja.
- Papież – nie tylko Ojcze Święty, ale i Wasza Świątobliwość.
Warto też pamiętać o zakonnikach. Do tych ze święceniami zwracamy się "ojcze", a do tych bez święceń – "bracie".
Zakonnica to nie "proszę pani". Najczęstszy błąd Polaków
O ile księża często słyszą "proszę pana" jako formę złośliwości, o tyle w przypadku zakonnic "proszę pani" to zazwyczaj efekt niewiedzy. To błąd, który Polacy popełniają nagminnie. Mówienie do zakonnicy "proszę pani" to nie jest nowoczesność – to po prostu brak ogłady. Eksperci z serwisu savoir-vivre.com.pl stawiają sprawę kategorycznie:
Gdy spotkamy księdza diecezjalnego, kapłana-zakonnika, powinniśmy też zawsze pamiętać o tym, by zwracać się do niego w sposób właściwy. W żadnej sytuacji nie możemy powiedzieć do niego "proszę pana" (czy do zakonnicy "proszę pani"). Wydawałoby się to oczywiste. Jednak nie dla wszystkich osób, jak pokazuje praktyka.
Jedyną akceptowalną formą w polskiej kulturze jest zwrot "siostro" lub "proszę siostry". Użycie formy "pani" jest w naszej tradycji językowej rażącym nietaktem.
"Ulica" kontra zasady. Czy warto ryzykować opinię gbura?
Temat budzi w sieci gigantyczne emocje i dzieli internautów na dwa wrogie obozy.
Ksiądz to zawód jak każdy inny. Nie widzę powodu do specjalnych przywilejów w języku
– pisze jeden z internautów, argumentując za formą "proszę pana".
Riposta drugiej strony jest zazwyczaj natychmiastowa i brutalna. "To nie kwestia wiary, tylko kultury. Do dyrektora też nie mówisz 'ej ty', nawet jak go nie lubisz" – odpowiadają zwolennicy tradycyjnych form.
Wybór należy do Ciebie: możesz manifestować poglądy albo zachować klasę. Savoir-vivre nie pozostawia jednak wątpliwości, która z tych dróg prowadzi do kompromitacji. Klasę człowieka poznaje się po tym, jak traktuje innych, nawet jeśli się z nimi fundamentalnie nie zgadza.
