Czy Karol Nawrocki szykuje największą od 1997 roku zmianę konstytucji? Na stole leży model "półprezydencki" lub "kanclerski" oraz Rada ds. Naprawy Ustroju Państwa z horyzontem 2030. Obóz prezydenta mówi o "naprawie", krytycy – o ryzykownym "skoku po władzę". Stawką jest to, kto naprawdę będzie rządził Polską.
Co dokładnie planuje Nawrocki
Na przełomie września i października 2025 roku prezydent Karol Nawrocki powoła Radę ds. Naprawy Ustroju Państwa, która ma napisać projekt nowej konstytucji. Na jej czele stanie Dariusz Dudek z KUL, nowy doradca głowy państwa — informowały RMF FM, Business Insider, Onet i Rzeczpospolita. To ciało eksperckie prezydent zapowiadał już przy zaprzysiężeniu. Brzmi technicznie, ale zmiana ma uderzyć w sedno władzy wykonawczej i sądów.
Zmiany mają objąć "niemal każdy rozdział" Konstytucji RP, a całość ma być gotowa do wdrożenia w 2030 r. Prezydent deklaruje zaproszenie "wszystkich środowisk politycznych", naukowców i "osób, którym troska o państwo jest bliska". To ma być szeroki stół — i jeszcze szersze nożyce do cięcia dotychczasowych rozwiązań. A to dopiero początek – kluczowe jest, jaki system rządów trafi do projektu.
(...) po blisko 30 latach jej obowiązywania jesteśmy w nowej sytuacji społecznej i geopolitycznej
- wspominał Nawrocki już podczas swojego zaprzysiężenia.
Na stole model "półprezydencki" lub "kanclerski". Co to zmienia w praktyce
Dziś mamy system parlamentarno‑gabinetowy: rząd tworzy większość sejmowa, a prezydent ma weto i rolę arbitra.
W modelu półprezydenckim głowa państwa współkieruje egzekutywą (czyli władzą wykonawczą), może mocniej wpływać na powoływanie rządu, a nawet posiadać silniejsze narzędzia wobec parlamentu. W kanclerskim rośnie sprawczość premiera i dyscyplina większości.
Według nieoficjalnych ustaleń kluczowy cel jest prosty: maksymalne zwiększenie roli prezydenta.
Wymiar sprawiedliwości pod lupą: KRS i polityka sędziów
Plan obejmuje doprecyzowanie artykułu o Krajowej Radzie Sądownictwa — jej kompetencje, tryb pracy i sposób wyboru członków. To może przełożyć się na sposób nominacji i awansów oraz realny wpływ polityków na ścieżki kariery sędziów. Do konstytucji trafić ma też zakaz aktywności politycznej sędziów, by rozciąć spór o granice "publicystyki" i polityki w togach. W 2010 r. projekt PiS chciał zastąpić KRS Radą do spraw Sądownictwa, w trzech czwartych złożoną z osób zależnych od rządu i prezydenta.
Niezależność sądów będzie więc ogniem próbnym dla całej operacji. Krytycy ostrzegają, że to może być powrót do kursu sprzed lat.
Kontrola nad sądami to był od początku konik Kaczyńskiego, on zawsze bał się niezależnych sądów, bo wiedział, że jako polityk przekracza granice prawa i niezależne sądy są dla niego zagrożeniem
- mówił Marek Borowski.
Dodatkowe bezpieczniki: granice, samorząd, złoty
Do projektu mają wejść zapisy o ochronie granic, umocnieniu roli samorządów i zabezpieczeniu polskiej waluty. To ostatnie oznacza polityczny sygnał, że polska waluta – złoty – zyskuje konstytucyjną tarczę, co praktycznie podnosi poprzeczkę dla ewentualnej zmiany, np. wejścia do strefy euro. Z jednej strony ma to słać sygnał stabilności i bezpieczeństwa, z drugiej — wzmocnić lokalną sprawczość.
Taka triada ma wybrzmieć klarownie: państwo twarde na granicy, sprytne lokalnie i przywiązane do złotego – tak brzmi nowa, konstytucyjna mantra.
Kto to napisze i kiedy usłyszymy szczegóły
Pierwszy sygnał padnie, gdy prezydent formalnie powoła radę jesienią, a propozycje mają wybrzmieć na jesiennej konwencji PiS — ustaliły Onet i Business Insider. Następnie: rada przygotuje szkic, potem polityczne i eksperckie konsultacje, a w zależności od zakresu — ustawa konstytucyjna i ewentualne referendum. Według tych ustaleń pracami politycznymi mają zajmować się Przemysław Czarnek i Bartłomiej Wróblewski.
"Wzmocnienie prezydenta jest ważne" kontra "chory pomysł"
Zwolennicy mówią wprost, że po latach sporów instytucje trzeba dociąć do realiów silnego mandatu głowy państwa.
Krytycy odpowiadają: to nie lifting, tylko wymiana silnika ustrojowego — z ryzykiem marginalizacji parlamentu.
Nawrocki stwierdził, że Polsce potrzebna jest zupełnie nowa konstytucja. To chory pomysł, bo nie znam demokratycznego państwa, w którym po 30 latach dokonuje się jej całkowitej wymiany
- Marek Borowski. I dalej dodawał:
W projekcie konstytucji PiS z 2010 r. – który, jak sądzę, będzie wskazówką dla zespołu Nawrockiego – był zapisany Sejm, był Senat. Tylko rola tych instytucji pozostawała w dużej mierze fasadowa.
Według analiz Newsweeka projekt wzmacniający pałac może być kłopotliwy dla Jarosława Kaczyńskiego – silny prezydent to trudniejsza do kontrolowania władza niż klub poselski. To może otworzyć nowy front rywalizacji w obozie PiS.
